Houses of mystery · As we approach the end of the 1990s, art has moved on from the vogue for retro, post-modern and neo styles and is finally taking on a new look. We are now seeing a gradual shift away from the neo-rococo, the neo-baroque, the Post-modernism, the 'nuovo futurismo' pervading the collection in the Groningen Museum, the kitschy ugliness of neo-pop, the dematerialisation inherent in the work of Josep Beuys and the fetishism characterising that of, for example, Jeff Koons. Eclecticism is on its last legs. The materials used in works of art, and the form which they take, are becoming clearer and sharper. Artists are starting to depart from the well-worn path of 'Gesamtkunsthandwerk'. The new basic approach is to stop looking to the past and to concentrate instead on a clearly-defined future - a bright future, lying wide open before us and reminding us that "it is only in the dark of the night that we see the stars".
Living as we do in an age when things are evidently incapable of getting any worse, when the absolute nadir has been reached in the ethical and aesthetic sphere, we have the chance to change direction and to look ahead to what is to come. The citation and utilization of borrowed fragments is once again undergoing a process of transformation, emerging to form part of the artists's own flow of ideas and positive desires. Sunny van Zijst is one of a number of artists whose work involves, ever more clearly, a conscious rejection of "the act of creating art" in favour of "the essence of art itself".
Because of, or perhaps despite, her training as a theatrical designer, van Zijst has retained her interest in drama. In the original Doric meaning of the term, drama involves not the doing of an act in itself but rather the happening of the event on which the cults and rituals created by regional or local legends are or have in the past been based.
Such an 'event' requires a public: people who are willing to participate in the agreement to believe in something and to join in the game.
Drama derives its form from a construction combining, in a manner analogous to a collage, elements of monumentality, refinement, sensuality and a sublime perniciousness or diabolic aesthetic. The symbols and rituals needed to get the message across are clear to all; it is this that gives them their popular character. Those involved, whether as participants or observers, all believe in their roles and are prepared to give free rein to their emotions. They do so as if no artifice were involved, as if nothing were staged. Beset in turn by sensations of fear, goosepimples, poignancy and relief, they take the greatest pleasure in joining in the shivering and trembling. It is thanks to this mechanism, this accepted game, that fairs, carnivals, pageant plays, puppet shows, halls of mirrors, ghost trains, fairy tales, circuses, theatres and films, as well as figures such as Santa Claus and clowns, and objects such as relics, altars and collections of curios, are able to function. Such things are to be found in a more hidden form in the private collections of, for example, Emperor Rudolf II and Tsar Peter the Great, who stored away in their art repositories - the forerunners of our museums - samples and specimens of every natural or cultural phenomenon. In those treasuries of curios and abnormal objects, they organized and arranged their collections in drawers, boxes, books and botanical containers, and in glass jars filled with aqua fortis or spirits. No outsider ever got to see those collections. They represented, first and foremost, the results of an urge to collect and possess things merely for their own sake. How tempting it must have been to open those Pandora's boxes! ... Drama in the form of enchantment.
Enchantment in the transcendental form of skin adorned with make-up, costumes and masks, attributes, décors and furnished rooms, like the exterior of a Russian doll: there's always a fresh layer underneath.
Without people to visit and observe them, relics, churches and fairs are mere empty vessels, sad 'houses of mystery' - and it is precisely that packaging enveloping the drama, those containers in the form of chapels, summer houses, mausoleums, cupboards, boxes, the wrapping, the outer layer, the skull and the skin which comprise the work of van Zijst. Those 'linking objects', those transitional articles, operate, like the phenomena mentioned above, to connect death with life, the past with the future and the ugly with the beautiful. Reality, so often repulsive and sad, is shrouded in a lovely exterior of gold leaf, mirrors, imitation jewellery, voile, velvet and plush. Make believe: sham, illusion, hocus-pocus ... they enable the defence mechanism of denial to persist, and allow us to believe in the illusion and deal with our aggression, our angst and our mortality. Using the internal and the external as the packaging surrounding it, van Zijst plays with expectations and effects, causing the forces of repulsion and attraction to inspire the revulsion which goes with goosepimples and the awe which we feel at the sight of fireworks. Bearded women, a two-headed sheep, the shrivelled-up hand of a saint, the tooth of a martyr, the golden room containing the sacred heads, the umpteenth thorn from the crown of Christ ... nowhere else is such a constant source of amazement to be found!
Ultimately, the visitor is obliged to make up the story and to complete the picture with his own tale, announcing: "Ladies and Gentlemen! Look on, and shudder ..."
Thus the work forces the observer to take up a position. Black or white, for or against, beautiful or ugly, attracted or repelled. There is no longer any middle way; if there were, the form would cease to exist.
And, as this millennium draws to its close, it is this which actually characterizes the work of Sunny van Zijst as a revolt against dullness, tedium and empty aestheticism, against the monotony of the overblown 24-hour economy, against the failure to communicate of the over-extended communications culture, against the spicing up of art and of the theatre.
Fortunately, we are able, time and again, shamelessly to enjoy her work, both for what it teaches us and for the pleasure which it gives us.

Angela van der Burght
text Storming Talent, THIS SIDE UP! 2/98
Translation: James Benn, Luxembourg

Huizen der mysteriën · Na alle retro, post en neo- stijlen krijgt de kunst aan het einde van de negentiger jaren eindelijk een ander gezicht. De sluipende breuk met de neo-rococo, de neo-barok, het post-moderne, het nuovo futurisme waarmee de collectie van het Groninger Museum is gevuld, de kitscherige lelijkheid van de neo-pop, het de-materialiseren van Joseph Beuys en het fetisjisme van bijvoorbeeld Jeff Koons wordt zichtbaar. Het loopt op haar laatste benen. Materiaal en vorm worden duidelijker, scherper. Het pad van het 'Gesammtkunsthandwerk' wordt verlaten. Deze nieuwe grondhouding verwijst in plaats van naar het verleden richting toekomst. Een toekomst die opgewekt, nog wijd en open vóór ons ligt, want "Alleen in het zwart van de nacht zien wij de sterren".
In een tijdgeest waarin de dingen blijkbaar niet erger kunnen worden, waarin het absolute dieptepunt op ethisch en esthetisch gebied is bereikt, kunnen wij ons weer richten op dat wat komen gaat. Het citeren en gebruiken van geleende fragmenten worden weer eigen gedachtenstromen en positieve wensen.
Ook in het werk van Sunny van Zijst wordt steeds duidelijker gekozen tégen 'de daad van de kunst' en vóór 'het wezen van de kunst'.
Door, of ondanks, haar opleiding tot theatervormgever blijft Van Zijst geïnteresseerd in het drama. Drama, in de oorspronkelijke Dorische betekenis is niet de handeling zelf (is niet het doen, de daad), maar betreft de gebeurtenis waar internationale, regionale of lokale legendes hun culten op baseren en baseerden.
Voor zo'n 'gebeurtenis' is publiek nodig. Mensen die meegaan in de afspraak om ergens in te geloven en het spel mee te spelen.
Het drama krijgt vorm in een collageachtige opbouw van monumentaliteit, raffinement, zinnelijkheid en sublieme verderflijkheid of duivels-esthetiek. De symbolen en ceremonies om de boodschap over te brengen zijn voor iedereen -vandaar het volkse karakter- duidelijk.
De bezoeker, deelnemer of waarnemer gelooft in zijn rol en is bereid om zijn emoties te laten gaan. Hij doet net alsof er niets in scene is gezet. En -tussen angst en kippenvel, en ontroering of opluchting- huivert hij mee in opperst genot. Kermissen, carnaval, wagenspelen, poppenkasten, spiegelpaleizen, spookhuizen, sprookjes, circus, theater en film maar ook figuren als Sinterklaas of een clown en objecten als relikwieën, altaren en rariteitencabinetten kunnen dankzij dit mechanisme, dit aangenomen spel, functioneren. De meer verborgen vormen zijn de privé-collecties van bijvoorbeeld Keizer Rudolf de 2de en Tsaar Peter de Grote die van elk natuurlijk of cultureel verschijnsel één exemplaar in hun kunstkamers -de voorlopers van onze musea- opborgen. In deze rariteiten- en abnormaliteitencabinetten ordenden zij hun verzameling in laatjes, doosjes, boeken, botanische trommeltjes en op sterkwater of in spiritus in glazen potten. Geen mens die het nog ooit te zien kreeg. Het ging voornamelijk om het hebben zelf, het verzamelen.
Hoe verleidelijk werd het deze doosjes van Pandora te openen.....
Drama in de vorm van betovering.
De betovering in de transcendente vorm van de gesminckte huid, de kostuums en maskers, de attributen, de decors en aangeklede ruimtes zijn als de verhullende schillen van een Mamoeska: steeds komt er een nieuwe laag.
Zonder bezoekers zijn relikwieën, kerken en kermissen lege, trieste 'huizen der mysteriën' en precies op deze verpakking, de omhulling van het drama, deze containervormen als de kapel, prieel, mausoleum, kast, doos of de omhulling, de schil, de schedel en de huid gaat Van Zijst in. Deze 'linking objects', deze overgangsobjecten verbinden net als bij de eerder genoemde fenomenen de dood met het leven, de geschiedenis met de toekomst en het lelijke met het mooie. De afschuwelijke, vaak trieste werkelijkheid wordt bedekt met een schone buitenkant van bladgoud, spiegel, namaakjuwelen, voile, fluweel en pluche.
Make believe: nep, illusie, hokus-pokus.....het afweermechanisme van de ontkenning houdt daardoor stand en even kunnen wij in de illusie geloven en omgaan met onze agressie, angst en sterfelijkheid. Met de binnen- en buitenkant als verpakking speelt zij met de verwachting én het effect, laat de krachten van afstoten en aantrekken resulteren in het "gatsie" van kippenvel en het "oh" van vuurwerk. De baardvrouwen, het schaap met twee koppen, een verschrompelde hand van een Heilige, de kies van een martelaar, de gouden kamer met de Heiligen Hoofden, de zoveelste doorn uit de kroon......
Wij verbazen ons nergens meer over!
De bezoeker tenslotte moet het verhaal afmaken, met zijn eigen geschiedenis het beeld aanvullen: "Hooggeëerd Publiek!, ziet en huivert...."
En daarmee dwingt het werk de bezoeker een standpunt in te nemen. Zwart of wit, voor of tegen, mooi of lelijk, aangetrokken of afgestoten. Een middenweg is er niet meer, want dan pas is de vorm af.
En hiermee is het werk van Sunny van Zijst -zo tegen het einde van dit millennium- eigenlijk een revolte tegen de saaiheid, de monotonie van de overdadige 24-uurs economie, de non-communicatie van de overspannen communicatiecultuur, het opleuken van kunst en theater.
Gelukkig mogen wij van haar -ter leringh en de vermaak- weer schaamteloos genieten.

Angela van der Burght, mei 1998
tekst Storming Talent,
THIS SIDE UP! 2/98